Вопрос задан 10.10.2026 в 19:24. Предмет Биология. Спрашивает Кочуров Илья.

Көмірсулардың молекулалық массасы.

Перейти к ответам

Отвечу на вопрос мгновенно! Нейросеть ChatGPT. Жми!

Ответы на вопрос

Отвечает Слобожанинов Александр.

Көмірсулардың молекулалық массасы

Көмірсулардың молекулалық массасы — көмірсу молекуласын құрайтын барлық атомдардың салыстырмалы атомдық массаларының қосындысы. Көмірсулардың молекулалық массасы олардың химиялық құрамына, молекулалық құрылысына және құрамындағы моносахарид қалдықтарының санына байланысты болады.

Көмірсулар — құрамында көміртек (C), сутек (H) және оттек (O) атомдары болатын органикалық қосылыстар. Көптеген қарапайым көмірсулардың жалпы формуласы:

C_n(H_2O)_n

Алайда бұл формула барлық көмірсуларға сәйкес келе бермейді.

1. Көмірсулардың молекулалық массасын есептеу

Молекулалық массаны есептеу үшін молекула құрамындағы әр элементтің салыстырмалы атомдық массасын оның атомдар санына көбейтіп, нәтижелерін қосады.

Мысалы, глюкозаның химиялық формуласы — $C_6H_{12}O_6$ .

Атомдардың салыстырмалы атомдық массалары:

Көміртек (C) — 12
Сутек (H) — 1
Оттек (O) — 16

Глюкозаның салыстырмалы молекулалық массасы:

M_r(C_6H_{12}O_6)=6\times12+12\times1+6\times16

M_r=72+12+96=\boxed{180}

Демек, глюкозаның салыстырмалы молекулалық массасы 180, ал молярлық массасы шамамен 180 г/моль.

2. Көмірсулардың түрлері және олардың молекулалық массалары

Көмірсулар молекулалық құрылысына қарай моносахаридтерге, олигосахаридтерге және полисахаридтерге бөлінеді.

Көмірсу	Химиялық формуласы	Молярлық массасы
Глюкоза	C₆H₁₂O₆	180 г/моль
Фруктоза	C₆H₁₂O₆	180 г/моль
Рибоза	C₅H₁₀O₅	150 г/моль
Сахароза	C₁₂H₂₂O₁₁	342 г/моль
Лактоза	C₁₂H₂₂O₁₁	342 г/моль
Мальтоза	C₁₂H₂₂O₁₁	342 г/моль

Моносахаридтер — қарапайым көмірсулар. Оларға глюкоза, фруктоза және рибоза жатады. Олардың молекулалық массалары салыстырмалы түрде төмен болады.

Дисахаридтер — екі моносахарид қалдығынан құралған көмірсулар. Мысалы, сахароза глюкоза мен фруктозаның қосылуынан түзіледі. Қосылу кезінде бір су молекуласы бөлінеді:

180+180-18=342

Сондықтан сахарозаның молярлық массасы 342 г/моль.

Полисахаридтер — көптеген моносахарид қалдықтарынан тұратын жоғары молекулалы көмірсулар. Оларға крахмал, целлюлоза және гликоген жатады.

Олардың жалпы формуласы көбінесе:

(C_6H_{10}O_5)_n

Мұндағы $n$ — қайталанатын құрылымдық буындардың саны.

Бір құрылымдық буынның молярлық массасы:

6\times12+10\times1+5\times16=162

Сондықтан полисахаридтің молярлық массасын жуықтап:

M\approx162n\text{ г/моль}

формуласы арқылы есептеуге болады. Нақты молярлық масса тізбектегі буындардың санына және молекуланың құрылымына байланысты. Мысалы, 100 глюкоза қалдығынан тұратын полисахарид тізбегінің молярлық массасы шамамен 16 232 г/моль болады.

3. Молекулалық массаның маңызы

Көмірсулардың молекулалық массасы олардың физикалық және химиялық қасиеттеріне әсер етеді.

Молекулалық массасы төмен көмірсулар, мысалы глюкоза мен фруктоза, әдетте суда жақсы ериді және тәтті дәмге ие болады. Ал молекулалық массасы жоғары көмірсулардың, мысалы крахмал мен целлюлозаның, суда ерігіштігі мен басқа қасиеттері олардың молекулалық құрылысына байланысты өзгереді.

Көмірсулар тірі ағзаларда маңызды қызметтер атқарады. Глюкоза жасушалар үшін негізгі энергия көздерінің бірі болып табылады. Крахмал өсімдіктерде, ал гликоген жануарларда энергия қоры ретінде жиналады. Целлюлоза өсімдік жасушаларының қабырғасына беріктік береді.

Қорытынды

Көмірсулардың молекулалық массасы олардың құрамындағы атомдардың саны мен түріне байланысты анықталады. Қарапайым көмірсулардың молекулалық массасы салыстырмалы түрде төмен, ал күрделі полисахаридтердің молекулалық массасы өте жоғары болуы мүмкін.

Мысалы, глюкозаның молярлық массасы 180 г/моль, сахарозанікі 342 г/моль, ал крахмал мен целлюлозаның молярлық массасы полимерлену дәрежесіне қарай ондаған мыңнан миллиондаған г/мольге дейін жетуі мүмкін.

Демек, көмірсулардың барлығына ортақ бір молекулалық масса болмайды. Әр көмірсудың молекулалық массасы оның химиялық формуласы мен молекулалық құрылымына сәйкес жеке анықталады.