Вызначце, гэта складаназалежныя ці складаназлучныя сказы.
1. Калі ўважліва прыглядзецца, то ў самых старажытных збудаваннях можна заўважыць штосьці ад прыроды: калоны старажытнагрэчаскіх пабудоў нагадваюць дрэвы,
а скляпенні многіх усходніх храмаў падобныя да панцыра чарапахі. Паводле У. Сверкунова. Частка прыроды

2. Яшчэ ў аўтобусе, калі яго абыякавы позірк затрымаўся чамусьці на звычайным краявідзе, што прамільгнуў паўз акно, яму неяк нечакана падумалася,
што гэты краявід, звычайны для яго, некаму такі родны і жаданы. Паводле А. Бутэвіча. Першае падарожжа

3. Я тады спраўляўся ўсё запамінаць: і вялікія гарады, дзе спыняўся цягнік і дзе мы ласаваліся марожаным, і незнаёмыя краявіды. Першае падарожжа. Паводле А. Бутэвіча

Тады ён успомніў пра свой лес, вось пра гэтую вузенькую напаўзарослую дарожку, якая, аб'ехаўшы пару сасонак, што выбеглі як не пад самыя колы, хаваецца,
нібы ратуючыся ад спёкі, пад густыя і зялёныя шаты дрэў. Паводле Я. Сіпакова. Вяртанне ў родныя мясціны

4. І тады, калі, прачнуўшыся ад зімовага сну, светла і ўсхвалявана гамоняць маладым лісцем дрэвы, а зялёна-смарагдавы колер зямлі,
аблашчанай сінякрылым ветрам, радуе вока бязмежнаю прагай жыцця.

1. «Калі ўважліва прыглядзецца, то ў самых старажытных збудаваннях можна заўважыць штосьці ад прыроды: калоны старажытнагрэчаскіх пабудоў нагадваюць дрэвы, а скляпенні многіх усходніх храмаў падобныя да панцыра чарапахі».

Гэта складаны сказ з рознымі відамі сувязі.

• калі ўважліва прыглядзецца — даданая частка ўмовы;

• то ... можна заўважыць штосьці ад прыроды — галоўная частка;

• пасля двукроп’я ідзе тлумачэнне таго, што менавіта можна заўважыць;

• калоны ... нагадваюць дрэвы, а скляпенні ... падобныя да панцыра чарапахі — дзве часткі, злучаныя злучнікам а, гэта значыць злучальнай сувяззю.

Такім чынам, сказ нельга назваць толькі складаназалежным або толькі складаназлучаным: у ім спалучаюцца падпарадкавальная, бяззлучнікавая і злучальная сувязь.

2. «Яшчэ ў аўтобусе, калі яго абыякавы позірк затрымаўся чамусьці на звычайным краявідзе, што прамільгнуў паўз акно, яму неяк нечакана падумалася, што гэты краявід, звычайны для яго, некаму такі родны і жаданы».

Гэта складаназалежны сказ з некалькімі даданымі часткамі.

Галоўная частка:

яму неяк нечакана падумалася.

Даданыя часткі:

• калі яго абыякавы позірк затрымаўся ... на звычайным краявідзе — даданая часу;

• што прамільгнуў паўз акно — даданая азначальная, адносіцца да слова краявідзе;

• што гэты краявід ... некаму такі родны і жаданы — даданая дапаўняльная, раскрывае, што менавіта яму падумалася.

Адказ: складаназалежны сказ.

3. «Я тады спраўляўся ўсё запамінаць: і вялікія гарады, дзе спыняўся цягнік і дзе мы ласаваліся марожаным, і незнаёмыя краявіды».

Гэта складаназалежны сказ.

Асноўная частка:

Я тады спраўляўся ўсё запамінаць.

Да слова гарады адносяцца дзве аднародныя даданыя азначальныя часткі:

• дзе спыняўся цягнік;

• дзе мы ласаваліся марожаным.

Яны злучаны паміж сабой злучнікам і, але гэта не робіць увесь сказ складаназлучаным. Злучнік і тут звязвае аднародныя даданыя часткі, якія залежаць ад аднаго слова ў галоўнай частцы.

Адказ: складаназалежны сказ з аднародным падпарадкаваннем.

«Тады ён успомніў пра свой лес, вось пра гэтую вузенькую напаўзарослую дарожку, якая, аб'ехаўшы пару сасонак, што выбеглі як не пад самыя колы, хаваецца, нібы ратуючыся ад спёкі, пад густыя і зялёныя шаты дрэў».

Гэта таксама складаназалежны сказ.

Галоўная частка:

Тады ён успомніў пра свой лес, ... пра гэтую ... дарожку.

Даданыя часткі:

• якая ... хаваецца ... пад густыя і зялёныя шаты дрэў — даданая азначальная, адносіцца да слова дарожку;

• што выбеглі як не пад самыя колы — даданая азначальная, адносіцца да слова сасонак.

Пры гэтым другая даданая частка знаходзіцца ўнутры першай, таму тут назіраецца паслядоўнае падпарадкаванне.

Словы «аб'ехаўшы пару сасонак», «нібы ратуючыся ад спёкі» — дзеепрыслоўныя звароты, яны не з'яўляюцца асобнымі часткамі складанага сказа.

Адказ: складаназалежны сказ.

4. «І тады, калі, прачнуўшыся ад зімовага сну, светла і ўсхвалявана гамоняць маладым лісцем дрэвы, а зялёна-смарагдавы колер зямлі, аблашчанай сінякрылым ветрам, радуе вока бязмежнаю прагай жыцця...»

У пададзеным фрагменце ёсць падпарадкавальная і злучальная сувязь.

Злучнік калі паказвае на даданую частку часу. Унутры яе ёсць дзве граматычныя асновы:

• дрэвы гамоняць;

• колер радуе.

Яны звязаны злучнікам а:

дрэвы гамоняць, а колер радуе.

Такім чынам, гэтыя часткі аднародна адносяцца да слова калі:
калі дрэвы гамоняць і калі колер радуе.

Таму па асноўным тыпе гэта складаназалежная канструкцыя з аднароднымі даданымі часткамі, злучанымі злучнікам «а». Аднак пададзены сказ, відаць, абарваны: пасля канструкцыі «І тады, калі...» лагічна павінна ісці галоўная частка.

Вынік