Картамен жұмыс істегенде географиялық нысандардың орналасуын есіңде қалай сақтауға болады? Мысалдар келтіріңдер.

Картамен жұмыс істегенде географиялық нысандардың орнын есте сақтаудың ең тиімді жолы — оларды жай ғана жаттау емес, бір-бірімен байланыстырып, картадан бірнеше рет тауып отыру.

1. Нысандарды ірі бағдарлар арқылы есте сақтау
Алдымен материктерді, мұхиттарды, ірі тауларды, өзендерді және теңіздерді анықтап алған дұрыс. Кейін кіші нысандарды соларға қатысты орналастыру жеңіл болады.

Мысалы:

• Қазақстан Еуразия материгінің орталық бөлігінде орналасқан.

• Каспий теңізі Қазақстанның батысында, ал Алтай таулары шығысында жатыр.

• Балқаш көлі елдің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан.

Осылайша, нысанды жеке емес, белгілі бір ірі нысанмен байланыстырып есте сақтаймыз.

2. Бағыттарды пайдалану
Солтүстік, оңтүстік, батыс, шығыс бағыттарын үнемі қолдану картадағы орынды есте сақтауға көмектеседі.

Мысалы:

• Ресей Қазақстанның солтүстігінде орналасқан.

• Қытай Қазақстанның шығысында.

• Қырғызстан мен Өзбекстан оңтүстігінде.

• Каспий теңізі батысында.

«Не қай жақта?» деген сұрақты өзіңізге жиі қою пайдалы.

3. Нысандарды топтастыру
Бірдей түрдегі нысандарды бірге оқыған жеңіл: алдымен өзендер, кейін таулар, одан соң көлдер мен қалалар.

Мысалы, Қазақстанның ірі өзендерін картадан бірге қарауға болады:

• Ертіс — шығыста;

• Жайық — батыста;

• Сырдария — оңтүстікте;

• Іле — оңтүстік-шығыста.

Тауларды да осылай топтастыруға болады: Алтай — шығыста, Тянь-Шань — оңтүстік-шығыста, Мұғалжар — батысқа жақын, Сарыарқа — орталықта.

4. Пішіндер мен ұқсастықтарды байқау
Кейбір нысандардың пішіні немесе орналасуы есте сақтауға ыңғайлы болады. Картадағы сызықтарға, иілімдерге, түстерге назар аударыңыз.

Мысалы:

• Ніл өзені Африканың солтүстік-шығысында ұзын сызық болып солтүстіктегі Жерорта теңізіне қарай ағады.

• Италия түбегі «етікке» ұқсайды, ал оның жанында Сицилия аралы орналасқан.

• Жапония Азияның шығыс жағалауында аралдар тізбегі түрінде созылып жатыр.

5. Картаға өзіңіз белгілер қою
Контур картаға атауларды өз қолыңызбен жазу есте сақтауды күшейтеді. Бір рет қарап шыққаннан гөрі, нысанды бірнеше рет тауып, жазып, бояп белгілеу тиімді.

Мысалы, контур картада:

• Каспий теңізін көк түспен;

• Алтай мен Тянь-Шань тауларын қоңыр түспен;

• Ертіс, Іле, Сырдария өзендерін көк сызықпен белгілеуге болады.

6. Қысқа әңгіме немесе байланыс құрастыру
Нысандарды бір маршрут ретінде елестету де көмектеседі.

Мысалы:
«Қазақстанның батысындағы Каспий теңізінен басталып, орталықтағы Сарыарқа арқылы шығысқа қарай Алтайға жетемін, одан оңтүстік-шығысқа түссем Балқаш көлі мен Іле өзені орналасқан» деген сияқты ойша саяхат құруға болады.

7. Қайталау және өзіңді тексеру
Картаны жауып қойып, нысанның орнын ойша елестетіп көріңіз. Кейін картадан тексеріңіз. Қателескен нысандарды қайта белгілеу керек.

Мысалы, өзіңізге мынадай сұрақтар қойыңыз:

• Ертіс өзені Қазақстанның қай бөлігінде?

• Балқаш көлі қай жақта?

• Тянь-Шань таулары қай облыстарға жақын?

• Каспий теңізінің жағалауында қандай қалалар бар?

Осы тәсілдерді бірге қолдансаңыз, картадағы нысандардың орналасуы есте тезірек сақталады және ұзақ уақыт ұмытылмайды.