2. Ғылым мен шаруашылық салаларында геоақпараттық технологиялардың қолданылуы мен Жерді қашықтықтан зерделеу дамыған елдердің экономикасына барынша үлес қосуда. Қазіргі уақытта әлемнің 30-ға тарта елдерінде ЖСЖ серіктері жасалды, жұмыстың қорытындысы ретінде, оларды 150-ге тарта ел қолдануда. Анықтама беріңдер: ГАЖ, ГАЖ технологиялары, Навигация, ГЛОНАСС, Талдау, ГАЖ-ды қолдану.

ГАЖ (геоақпараттық жүйе) – жер бетіндегі нысандар, құбылыстар және үдерістер туралы кеңістіктік мәліметтерді жинауға, сақтауға, өңдеуге, талдауға және карта түрінде көрсетуге арналған ақпараттық жүйе. ГАЖ арқылы нысанның орналасқан жерін, көлемін, арақашықтығын, өзара байланысын анықтауға болады. Мысалы, қала картасындағы жолдар, өзендер, ғимараттар, халық саны немесе жер пайдалану түрлері ГАЖ деректері болып саналады.

ГАЖ технологиялары – географиялық ақпаратты қолдануға мүмкіндік беретін әдістер, бағдарламалар, компьютерлік құралдар, спутниктік деректер және цифрлық картография тәсілдерінің жиынтығы. Бұл технологиялар арқылы мәліметтер электрондық картаға енгізіледі, дерекқорда сақталады, жаңартылады және талданады. ГАЖ технологиялары жер кадастрында, экологияда, ауыл шаруашылығында, көлікте, төтенше жағдайларды бақылауда және қала құрылысында кең қолданылады.

Навигация – адамның, көліктің немесе басқа нысанның жер бетіндегі нақты орнын анықтау және қажетті бағыт бойынша қозғалу үдерісі. Навигация спутниктік жүйелер, электрондық карталар, компас және байланыс құралдары арқылы жүзеге асады. Ол автокөлік жүргізуде, әуе және теңіз көлігінде, туризмде, әскери салада, жүк тасымалдауда маңызды рөл атқарады.

ГЛОНАСС – Ресейдің ғаламдық навигациялық спутниктік жүйесі. Оның толық атауы – «Ғаламдық навигациялық спутниктік жүйе». ГЛОНАСС жер орбитасындағы спутниктер арқылы пайдаланушының орналасқан жерін, қозғалыс жылдамдығын және уақытын анықтайды. Бұл жүйе GPS-пен бірге немесе жеке түрде көлік навигациясында, геодезияда, карта жасауда, іздестіру-құтқару жұмыстарында пайдаланылады.

Талдау – ГАЖ-дағы географиялық деректерді зерттеу, салыстыру және олардың арасындағы заңдылықтарды анықтау әрекеті. Кеңістіктік талдау арқылы белгілі бір аумақтағы нысандардың таралуын, жақындығын, ықпалын және өзгерісін анықтауға болады. Мысалы, су тасқыны қаупі бар аумақтарды белгілеу, жаңа жол салуға қолайлы бағытты таңдау, егістік жерлердің өнімділігін бағалау – ГАЖ талдауының нәтижесі.

ГАЖ-ды қолдану – геоақпараттық жүйелерді практикалық міндеттерді шешу үшін пайдалану. Оның негізгі қолданылу бағыттары мыналар:

• Ауыл шаруашылығында – егістік алқаптарын бақылау, топырақ құнарлылығын анықтау, өнім көлемін болжау, суару жұмыстарын жоспарлау.

• Экологияда – орман өрттерін, ауа мен су ластануын, жердің шөлейттенуін, табиғи ресурстардың жағдайын бақылау.

• Қала шаруашылығында – жол желісін жоспарлау, тұрғын үй құрылысына жер таңдау, инженерлік желілерді басқару.

• Көлік саласында – көлік қозғалысын бақылау, ең қысқа маршрутты анықтау, кептелістерді талдау, жүк тасымалын ұйымдастыру.

• Төтенше жағдайларда – су тасқыны, жер сілкінісі, орман өрті сияқты апаттардың таралу аймағын анықтау және құтқару жұмыстарын үйлестіру.

• Жер кадастры мен геодезияда – жер учаскелерінің шекарасын белгілеу, жерді тіркеу, жер пайдалану түрлерін бақылау.

• Ғылымда – климаттың өзгеруін, мұздықтардың еруін, табиғи ресурстарды және халықтың орналасуын зерттеу.

Осылайша, ГАЖ және Жерді қашықтықтан зерделеу технологиялары табиғи және шаруашылық нысандарын жан-жақты зерттеуге, тиімді шешім қабылдауға және экономиканың көптеген салаларын дамытуға мүмкіндік береді.