1. Birja va banklar Yevropada savdo-sanoatning rivojlanishida qanday muhim o'rin egallaydi?
2. XVI asrning ikkinchi yarmidan boshlab savdo chorrahalari Yevropaning qaysi hududiga ko'chdi va nima uchun?
3. G'arbiy Yevropada kapitalistik munosabatlar qay tariqa shakllana boshladi?
4. Zamonaviy ko'rinishdagi ilk bank qachon va qaysi hududda vujudga keldi?

Birjalar va banklar savdo-sanoat taraqqiyotini tezlashtirdi. Birjalarda savdogarlar tovarlar, qimmatbaho metallar, valyuta va keyinchalik qimmatli qog‘ozlar bilan bitimlar tuzdilar. Bu turli mamlakatlar o‘rtasidagi savdoni tartibga solib, narxlar va talab haqidagi ma’lumotlarning tez tarqalishiga yordam berdi. Banklar esa savdogar va ishlab chiqaruvchilarga qarz berish, pul saqlash, hisob-kitob qilish, veksel va pul o‘tkazmalari orqali uzoq masofadagi savdoni yengillashtirdi. Natijada yirik savdo bitimlari, dengiz ekspeditsiyalari va manufakturalarni moliyalashtirish imkoniyati kengaydi.

XVI asrning ikkinchi yarmidan savdo chorrahalari O‘rta yer dengizi hududidan Atlantika okeani bo‘ylariga ko‘chdi. Ayniqsa Portugaliya, Ispaniya, Niderlandiya va Angliya shahar-portlari muhim markazlarga aylandi. Bunga Buyuk geografik kashfiyotlar sabab bo‘ldi: Amerika, Afrika va Osiyoga olib boruvchi yangi dengiz yo‘llari ochildi, mustamlakalar bilan savdo kuchaydi, Yevropaga oltin-kumush, ziravorlar, qand, paxta va boshqa mahsulotlar oqib kela boshladi. Shu bois Venetsiya va Genuya kabi eski O‘rta yer dengizi markazlarining nufuzi nisbatan kamaydi.

G‘arbiy Yevropada kapitalistik munosabatlar savdo, manufaktura va yollanma mehnatning rivoji orqali shakllandi. Savdogarlar katta mablag‘ to‘plab, ishlab chiqarishga sarmoya kirita boshladilar. Hunarmandchilik ustaxonalarining o‘rnini mehnat taqsimotiga asoslangan manufakturalar egalladi: ishchilar ishlab chiqarish vositalariga ega bo‘lmay, ish haqiga ishlay boshladilar. Qishloqlarda yerlarning to‘silishi va dehqonlarning yerdan ayrilishi ko‘plab kishilarni yollanma ishchi bo‘lishga majbur qildi. Shu tariqa kapital egalari — burjuaziya hamda yollanma ishchilar sinfi vujudga keldi.

Zamonaviy ko‘rinishdagi dastlabki bank 1407-yilda Italiyaning Genuya shahrida tashkil etilgan. U San-Jorjo banki deb atalgan. Bu bank davlat qarzlarini boshqarish, omonatlarni qabul qilish va savdo hisob-kitoblarini yuritish bilan shug‘ullangan.