помогите написать реферат как. яз. Iлияс Есенберлин

Тақырыбы: Ілияс Есенберлин — қазақ тарихи романының көрнекті өкілі

Жоспар:

1. Ілияс Есенберлиннің өмір жолы

2. Жазушының шығармашылық әлемі

3. «Көшпенділер» трилогиясының маңызы

4. «Алтын Орда» трилогиясы

5. Қорытынды

Кіріспе

Ілияс Есенберлин — қазақ әдебиетінің көрнекті жазушысы, тарихи роман жанрын жаңа деңгейге көтерген қаламгер. Оның шығармалары қазақ халқының өткенін, елдік жолын, хандар мен батырлардың ерлігін, халықтың азаттыққа ұмтылысын суреттейді. Жазушының туындылары ұлттық тарихты танып-білуге, туған жерді сүюге және халықтың рухани құндылықтарын құрметтеуге тәрбиелейді.

Ілияс Есенберлин әдебиетте тек жазушы ретінде ғана емес, халық тарихын көркем шығарма арқылы сөйлете білген үлкен тұлға ретінде бағаланады. Оның романдарында тарихи оқиғалар, ел тағдыры, билік үшін күрес, халықтың тұрмысы мен салт-дәстүрі кеңінен бейнеленеді.

Ілияс Есенберлиннің өмір жолы

Ілияс Есенберлин 1915 жылы 10 қаңтарда Ақмола облысының Атбасар өңірінде дүниеге келген. Оның балалық шағы қиын кезеңдермен тұспа-тұс келді. Жастайынан ата-анасынан айырылып, балалар үйінде тәрбиеленген. Соған қарамастан ол білім алуға, өнер мен әдебиетке қызығуға талпынды.

Мектепті аяқтаған соң Ілияс Есенберлин еңбек жолын бастайды. Кейін Алматы қаласындағы Қазақ тау-кен институтында білім алып, тау-кен инженері мамандығын меңгереді. 1940 жылы институтты бітіргеннен кейін Жезқазған өңірінде қызмет етеді.

Ұлы Отан соғысы басталған кезде Ілияс Есенберлин майданға аттанады. Соғыста ауыр жараланып, елге оралады. Оның өміріндегі ауыр сынақтар, соғыс жылдары мен қуғын-сүргін кезеңдері жазушының дүниетанымына үлкен әсер етті. Ол өмірдің қиындықтарына мойымай, әдебиет саласында өнімді еңбек етті.

Ілияс Есенберлин әр жылдары баспа, кино және әдебиет салаларында қызмет атқарды. Ол «Қазақфильм» киностудиясында, баспа мекемелерінде жұмыс істеп, әдебиет пен мәдениеттің дамуына өз үлесін қосты.

Жазушының шығармашылық әлемі

Ілияс Есенберлин әдебиетке алдымен ақын ретінде келді. Ол өлеңдер, поэмалар, повестер жазды. Кейін прозалық шығармаларға бет бұрып, роман жанрында үлкен жетістікке жетті.

Жазушының алғашқы шығармаларында заман адамы, еңбек адамдары, өндіріс, махаббат, адамгершілік мәселелері сөз болады. Оның «Айқас», «Ғашықтар», «Қатерлі өткел», «Алтын құс», «Маңғыстау майданы», «Көлеңкеңмен қорғай жүр» сияқты романдары қоғамдағы түрлі мәселелерді көтерді.

Алайда Ілияс Есенберлинді халыққа кеңінен танытқан шығармалары — тарихи романдары. Ол тарихи тақырыпқа қалам тарту арқылы халқымыздың өткен өмірін, елдің қалыптасу жолын, азаттық үшін күресін бейнеледі. Жазушы тарихты құрғақ дерек ретінде емес, адам тағдырымен, кейіпкерлердің мінезімен, халықтың арман-мүддесімен байланыстыра суреттеді.

«Көшпенділер» трилогиясының маңызы

Ілияс Есенберлиннің ең ірі еңбектерінің бірі — «Көшпенділер» тарихи трилогиясы. Бұл шығармаға «Алмас қылыш», «Жанталас», «Қаһар» романдары кіреді.

«Алмас қылыш» романында Қазақ хандығының құрылу кезеңі суреттеледі. Шығармада Керей мен Жәнібек хандардың Әбілқайыр хандығынан бөлініп шығуы, жеке қазақ мемлекетін құру жолындағы күресі баяндалады. Романда ел бірлігі, жер мәселесі, хандықтың болашағы сияқты маңызды мәселелер көтеріледі.

«Жанталас» романында қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы күресі, ел басына түскен ауыр кезеңдер көрсетіледі. Бұл шығармада халықтың ерлігі, батырлардың қайсарлығы, хандар мен билердің ел тағдырын шешудегі рөлі айқын бейнеленген.

«Қаһар» романында ХІХ ғасырдағы Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс суреттеледі. Кенесарының бейнесі арқылы жазушы қазақ халқының тәуелсіздікке деген ұмтылысын көрсетеді. Романда ел бостандығы, отарлық саясат, ұлттық намыс мәселелері терең қамтылады.

«Көшпенділер» трилогиясы қазақ халқының бірнеше ғасырлық тарихын қамтиды. Шығармада хандар, батырлар, билер, жыраулар, қарапайым халық өкілдері бейнеленеді. Бұл туынды оқырманға қазақ халқының қандай қиын жолдардан өткенін түсінуге мүмкіндік береді.

«Алтын Орда» трилогиясы

Ілияс Есенберлиннің тағы бір көлемді тарихи шығармасы — «Алтын Орда» трилогиясы. Бұл туындыда Алтын Орданың құрылуы, күшеюі және әлсіреу кезеңдері суреттеледі. Жазушы тарихи оқиғаларды көркем бейнелер арқылы жеткізеді.

«Алтын Орда» романында Жошы ұлысының тарихы, Бату хан, Берке хан, Тоқтамыс хан сияқты тарихи тұлғалар бейнеленеді. Шығармада хандық билік, ішкі тартыстар, сыртқы жаулармен қарым-қатынас, мемлекет тағдыры мәселелері көрініс табады.

Бұл трилогияның басты ерекшелігі — қазақ халқының тарихын Алтын Орда дәуірімен байланыстыра көрсетуі. Жазушы сол кезеңдегі саяси жағдайды, халықтардың өзара қатынасын, билеушілердің мінезін шебер суреттейді. «Алтын Орда» — тек тарихи шығарма ғана емес, елдік сана мен мемлекеттілік туралы ой қозғайтын маңызды туынды.

Ілияс Есенберлин шығармаларының тәрбиелік мәні

Ілияс Есенберлин шығармалары жастарды отансүйгіштікке тәрбиелейді. Оның романдарын оқу арқылы оқырман туған жердің қадірін, ел бірлігінің маңызын, тәуелсіздіктің құнын түсінеді.

Жазушы кейіпкерлері қиындыққа мойымайды, ел мүддесі үшін күреседі, әділдікке ұмтылады. Сондықтан оның шығармалары бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Есенберлин романдары ұлт тарихын білуге, ана тілді құрметтеуге, рухани құндылықтарды бағалауға шақырады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, Ілияс Есенберлин — қазақ әдебиетінде өшпес із қалдырған ұлы жазушы. Ол тарихи романдары арқылы қазақ халқының өткенін жаңғыртып, ұлттық әдебиетті байытты. Оның «Көшпенділер» және «Алтын Орда» трилогиялары — қазақ әдебиетінің аса құнды мұрасы.

Ілияс Есенберлиннің шығармалары халықтың тарихын, ерлік дәстүрін, азаттық жолындағы күресін танытады. Сондықтан оның туындылары әрбір жас ұрпақ үшін маңызды әрі тәрбиелік мәні зор шығармалар болып қала береді.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Есенберлин І. «Көшпенділер» тарихи трилогиясы.

2. Есенберлин І. «Алтын Орда» тарихи трилогиясы.

3. Ілияс Есенберлин туралы әдеби-зерттеу еңбектері.