Әбділда Тәжібаев - '' Майра '' мазмұны отиниш (Казак адебиет)

Шығарманың оқиғасын актілер ретімен, кейіпкерлер тартысын және негізгі идеясын қамтып түсіндіремін.

Әбділда Тәжібаевтің «Майра» драмасының мазмұны

«Майра» — төрт актілі драма. Шығармада әнші Майраның бас бостандығы, өнер еркіндігі, ескі салт пен зорлыққа қарсы күресі суреттеледі. Оқиға азамат соғысы кезіндегі Ертіс бойындағы қалада өтеді. Драманың басты кейіпкері — елге сүйікті, даусы әсем, жігерлі әнші Майра.

Майра — етікші Уәли мен Зәрудің қызы. Ол бұрын өзін қарт, дәулетті Тайманға еріксіз қосқан ортадан қашып, ата-анасының үйіне келеді. Майра базар аралап, ән салып, халықтың ықыласына бөленеді. Әкесі Уәли қызының өнерін қолдайды. Ал анасы Зәру ел сөзінен, Тайманның қаһарынан қорқады.

Тайман Майраны өз меншігіндей көріп, қайтадан алып кетуге келеді. Ол қыздың еркіндігін емес, өзінің «құнын төлеген келіні» екенін алға тартады. Майра Тайманға бағынбайды. Осы кезде кеме капитаны Мұрад Майраны қорғайды. Мұрад — батыл, әділ, халық жағында жүрген азамат. Ол Майраның өнерін де, адамдық еркіндігін де қадірлейді. Екеуінің арасында шынайы сүйіспеншілік туады.

Дүрбіт — жас мырза. Ол Майраға сырттай ғашық болады, бірақ оның сезімі таза махаббат емес, иемдену мен қызғанышқа толы. Дүрбіт Майраның өзіне көңіл бөлмегенін көтере алмайды. Ол Мұрадты да жау санайды. Дүрбіт Тайманмен және арамза адвокат Ақаевпен бірігіп, Мұрадты қолға түсірудің жоспарын жасайды.

Екінші актіде Дүрбіт Майра мен Мұрадты пароходпен серуендеуге шақырады. Оның ойы — Мұрадты жағаға түсіріп, тосқауылдағы адамдарға ұстатып беру. Бірақ Мұрад Дүрбіттің арам ниетін сезеді. Ол кемені әдейі қайырлатып тоқтатады да, Майра, Айбарша және Бақтиярды қайықпен жағаға өткізеді. Дүрбіттің қастандығы іске аспай қалады.

Айбарша — Үрияның қызы. Ол алғашында Дүрбітке сенеді, сыйлықтарын қабылдайды. Алайда Дүрбіттің Майраны ғана аңдып, өзіне өтірік айтқанын түсінгенде, оның алтын әшекейлерін өзенге лақтырып жібереді. Айбарша бірте-бірте шындықты танып, батыл, намысты қызға айналады.

Үшінші актіде қалаға ақ әскердің шабуыл жасайтыны туралы хабар тарайды. Мұрад халықты бірігіп, жауға қарсы тұруға шақырады. Ол еңбекші, кедей адамдардың намысын оятады. Дүрбіт пен Ақаев халықты қорқытып, оларды өз жағына тартпақ болады. Дүрбіт дінді де өз мақсатына пайдалануға тырысады.

Тайман халықтың көзінше Майраны тағы да саудаға салады: «Майраны алғыларың келсе, мың теңге беріңдер», — дейді. Дүрбіт сол ақшаны төлеп, Майраны «азат еттім» деген болады. Бірақ оның шын ойы — Майраны өзіне қарату. Бұл жерде автор әйелді мал-мүлік сияқты көрудің адамгершілікке жат екенін көрсетеді.

Жаралы адамның ақ әскердің елді тонап, жазықсыз жандарды өлтіріп келе жатқанын хабарлауы халықты оятады. Мұрадтың сөзіне сенген жұрт аттанып, жауға қарсы шығады. Бұрын күмәншіл болған Бақтияр да халықпен бірге кетеді. Ал Дүрбіт пен Ақаев өз жоспарларының күйрегенін көреді.

Төртінші актіде Дүрбіттің жауыздығы анық ашылады. Ол Майраны түнде ұрлатып әкетеді. Баттал Майраны байлап әкеледі. Дүрбіт Майраны қорлап, өзіне бағындыруға тырысады. Ол Мұрад өлді деп өтірік айтады. Бірақ Майра оған сенбейді. Ол өзінің әні мен еркін рухын ешкім жеңе алмайтынын дәлелдейді.

Қалаға жаңа күштің кіргені, халық жағының жеңіске жеткені туралы хабар естіледі. Майра мұны бостандықтың таңы ретінде қабылдайды. Дүрбіт ашуға мініп, Майраны атуға оқталады. Сол сәтте Баттал Майраны қорғап, оққа ұшады. Баттал бұрын Дүрбіттің қолшоқпары болғанымен, соңында оның зұлымдығын түсініп, Майра үшін жанын құрбан етеді.

Көп ұзамай Мұрад қарулы адамдармен келіп, Майраны құтқарады. Дүрбіт тағы да Мұрадқа оқ атпақ болғанда, Айбарша оны атып жібереді. Айбарша бұл кезде Бақтиярдың Тайман қолынан қаза болғанын естиді. Ол кекке берілгісі келеді, алайда Майра оны сабырға шақырып, болашаққа сенуге үндейді.

Шығарманың соңында Майра қайғыға мойымайды. Ол Айбаршаға өткен азапты ұмытпай, бірақ жаңа, бақытты болашаққа қарау керегін айтады. Майраның әні — еркіндіктің, халық рухының және әйел теңдігінің белгісі.

Негізгі идеясы: драма адам еркіндігін, әйелдің теңдігін, өнердің күшін қорғайды. Автор Тайман мен Дүрбіт арқылы ескі, озбыр, дүниеқоңыз ортаны әшкерелейді. Ал Майра, Мұрад, Айбарша, Бақтияр бейнелері арқылы әділдікке, бостандыққа ұмтылған халықтың рухын көрсетеді.