Реферат

Тақырыбы: Қазақстандық батырлар

Кіріспе

Қазақ халқының тарихында елін, жерін қорғаған батырлардың орны ерекше. Батырлар — халықтың тәуелсіздігі мен бостандығы үшін күрескен, ерлігімен кейінгі ұрпаққа үлгі болған тұлғалар. Қазақстан тарихының әр кезеңінде Отанын қорғаған көптеген қаһармандар болған. Олар жоңғар шапқыншылығы кезінде де, ұлт-азаттық көтерілістерде де, Ұлы Отан соғысы жылдарында да ерекше ерлік көрсетті.

Қазақ батырлары тек қару ұстап, жаумен шайқасқан жауынгерлер ғана емес, сонымен қатар елдің бірлігін сақтаған, халықтың рухын көтерген және туған жерге деген сүйіспеншіліктің үлгісін көрсеткен азаматтар болды.

Қазақ батырларының тарихи орны

Қазақ халқы ежелден кең байтақ жерін сыртқы жаулардан қорғауға мәжбүр болды. Әсіресе XVII–XVIII ғасырлардағы жоңғар шапқыншылығы қазақ халқы үшін ауыр кезеңдердің бірі болды. Сол уақытта ел қорғаған Қабанбай, Бөгенбай, Наурызбай, Райымбек сияқты батырлардың есімі халық жадында мәңгі сақталды.

Батырлар халық жасақтарын ұйымдастырып, жауға қарсы күресте ерлігімен ерекшеленді. Олардың басты мақсаты — қазақ жерінің тұтастығын сақтау және халықтың тәуелсіздігін қорғау болды.

Қабанбай батыр

Қабанбай батырдың шын аты — Ерасыл. Ол XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі қазақ қолбасшыларының бірі. Қабанбай батыр жоңғар басқыншыларына қарсы көптеген шайқастарға қатысқан.

Халық оны батылдығы мен әскери шеберлігі үшін ерекше құрметтеген. Қабанбай батыр Абылай ханның сенімді қолбасшыларының бірі болған. Ол қазақ жерін азат ету жолындағы көптеген жорықтарға қатысып, үлкен жеңістерге жеткен.

Қабанбай батырдың ерлігі туралы көптеген аңыздар мен жырлар сақталған. Оның есімі бүгінгі күні көшелерге, мектептерге және елді мекендерге берілген.

Бөгенбай батыр

Қанжығалы Бөгенбай батыр — қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен атақты батырларының бірі. Ол XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырда өмір сүрген.

Бөгенбай батыр әскери қабілетімен, батылдығымен және ел басқару ісіндегі даналығымен танылған. Ол қазақ жасақтарын ұйымдастырып, көптеген маңызды шайқастарға қатысқан.

Бөгенбай батыр Абылай ханның тұсында қазақ әскерінің беделді қолбасшыларының бірі болды. Оның бүкіл өмірі ел мен жерді қорғауға арналды.

Райымбек батыр

Райымбек батыр — қазақ халқының белгілі қаһармандарының бірі. Ол жоңғар шапқыншылығы кезінде Жетісу өңірін қорғауға үлкен үлес қосқан.

Райымбек батыр жас кезінен өзінің батылдығымен танылған. Ол жауға қарсы жорықтарға қатысып, қазақ жерін азат ету жолында күрескен.

Халық арасында Райымбек батыр туралы көптеген аңыздар бар. Оның ерлігі мен отансүйгіштігі кейінгі ұрпаққа үлгі болып келеді.

Наурызбай батыр

Наурызбай батыр да жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен белгілі батырлардың бірі. Ол Абылай ханның сенімді сарбаздарының қатарында болған.

Наурызбай батыр шайқастарда ерекше батылдығымен көзге түскен. Оның басты қасиеттері — ержүректік, елге деген адалдық және жауынгерлік шеберлік.

Ол қазақ халқының тәуелсіздігі мен жерінің тұтастығын қорғауға үлкен үлес қосты.

Кенесары Қасымұлы

Кенесары Қасымұлы — қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысының көрнекті басшысы. Ол XIX ғасырда Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы күресті.

Кенесарының мақсаты — қазақ халқының тәуелсіздігін сақтау және үш жүздің басын біріктіру еді. Ол 1837–1847 жылдар аралығындағы ұлт-азаттық көтеріліске басшылық етті.

Кенесары Қасымұлы ержүрек қолбасшы әрі саяси қайраткер ретінде тарихта қалды. Оның күресі қазақ халқының тәуелсіздікке деген ұмтылысын көрсетті.

Амангелді Иманов

Амангелді Иманов — XX ғасырдың басындағы қазақ халқының белгілі батыры. Ол 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің жетекшілерінің бірі болды.

Амангелді халықты патша үкіметінің әділетсіз саясатына қарсы күреске ұйымдастырды. Ол Торғай өңіріндегі көтерілісшілердің қолбасшысы болды.

Амангелді Имановтың батылдығы мен қайсарлығы халық арасында үлкен құрметке ие болды. Оның есімі Қазақстан тарихында ұлт бостандығы үшін күрескен тұлға ретінде сақталған.

Бауыржан Момышұлы

Бауыржан Момышұлы — Ұлы Отан соғысының аты аңызға айналған қаһарманы, жазушы және әскери қолбасшы.

Ол 1941 жылы Мәскеу түбіндегі шайқастарға қатысып, ерекше ерлік көрсетті. Бауыржан Момышұлы басқарған жауынгерлер жауға қарсы табандылықпен шайқасты.

Бауыржан Момышұлы тек батыр жауынгер ғана емес, сонымен қатар жастарды отансүйгіштікке тәрбиелейтін көптеген шығармалардың авторы болды. Оның «Ұшқан ұя», «Москва үшін шайқас» сияқты еңбектері халық арасында кеңінен танымал.

Оған қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Бүгінде Бауыржан Момышұлының ерлігі жас ұрпаққа үлкен өнеге болып табылады.

Мәлік Ғабдуллин

Мәлік Ғабдуллин — Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткен қазақ жауынгері, ғалым және жазушы.

Соғыс кезінде ол майданда жауға қарсы күресіп, бірнеше рет ерекше батылдық танытты. Ерлігі үшін Мәлік Ғабдуллинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Соғыстан кейін ол ғылым және білім саласында еңбек етті. Мәлік Ғабдуллин қазақ әдебиеті мен фольклорын зерттеуге үлкен үлес қосты.

Талғат Бигелдинов

Талғат Бигелдинов — Ұлы Отан соғысының әйгілі ұшқышы. Ол соғыс кезінде көптеген әскери тапсырмаларды орындап, жаудың әскери нысандарына соққы жасаған.

Талғат Бигелдиновке ерлігі үшін екі рет Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ол Қазақстан тарихындағы ең белгілі әскери ұшқыштардың бірі болып саналады.

Соғыстан кейін де Талғат Бигелдинов елдің дамуына өз үлесін қосты.

Әлия Молдағұлова

Әлия Молдағұлова — Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапқан қазақтың батыр қызы.

Ол майданда мерген болып қызмет етті. Әлия жауға қарсы шайқастарда ерекше батылдық пен табандылық көрсетті.

1944 жылы ауыр шайқастардың бірінде ерлікпен қаза тапты. Әлия Молдағұловаға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Оның өмірі мен ерлігі — Отанға деген шексіз сүйіспеншіліктің көрінісі.

Мәншүк Мәметова

Мәншүк Мәметова — қазақ халқының тағы бір батыр қызы. Ұлы Отан соғысы кезінде ол пулеметші болып майданға қатысты.

1943 жылы Невель қаласы маңындағы шайқаста Мәншүк жауға қарсы соңына дейін күресіп, ерлікпен қаза тапты.

Оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Мәншүк Мәметованың ерлігі бүгінгі күнге дейін жас ұрпаққа үлгі болып келеді.

Қазіргі ұрпақ үшін батырлардың маңызы

Қазақстандық батырлардың өмір жолы — отансүйгіштіктің, ерліктің және елге адал қызмет етудің үлгісі. Олардың басты мақсаты туған жерін, халқын және елінің тәуелсіздігін қорғау болды.

Бүгінгі ұрпақ батырлардың ерлігін білуі және құрметтеуі қажет. Өйткені өткен тарихын білген адам туған елінің қадірін жақсы түсінеді.

Қазіргі уақытта Қазақстанда көптеген батырлардың есімдері мектептерге, көшелерге, елді мекендерге берілген. Олардың құрметіне ескерткіштер орнатылып, кітаптар жазылып, фильмдер түсірілуде. Бұл — батырлардың ерлігі халық жадында мәңгі сақталатынының белгісі.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, Қазақстан тарихындағы батырлар — еліміздің мақтанышы. Қабанбай, Бөгенбай, Райымбек, Наурызбай сияқты батырлар қазақ жерін жоңғар шапқыншылығынан қорғады. Кенесары Қасымұлы мен Амангелді Иманов елдің азаттығы үшін күресті. Ал Бауыржан Момышұлы, Мәлік Ғабдуллин, Талғат Бигелдинов, Әлия Молдағұлова және Мәншүк Мәметова Ұлы Отан соғысында ерен ерліктің үлгісін көрсетті.

Олардың барлығын біріктіретін қасиет — туған жерге деген шексіз сүйіспеншілік, батылдық, қайсарлық және Отан алдындағы жауапкершілік.

Қазақстандық батырлардың ерлігі ешқашан ұмытылмайды. Олардың өмірі мен ерлігі болашақ ұрпақты елін сүюге, жерін қорғауға, адал және батыл болуға тәрбиелейді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан тарихы. Жалпы білім беретін мектептерге арналған оқулық.

2. Қазақ батырлары туралы тарихи еңбектер.

3. Бауыржан Момышұлы. «Ұшқан ұя».

4. Қазақстан тарихы бойынша энциклопедиялық жинақтар.

5. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақстандық батырлар туралы тарихи материалдар.