Антонім, тұрақты тіркес, мақал, эпитет, теңеу, қаратпа сөздер.
Алтыс күні аталыпты 1-наурыз,
Парыз екен беріне айту алғыс.
Өмір берген, жан берген, қуат берген,
Аллаһыма айтамын мен шексіз алғыс!
Қашанда қарыздармын, әке, саған,
Әрқашан мейіріміңді төктің маған.
Жүректің арнап ыстық махаббатын,
Әкетай, шексіз алғыс айттым саған!
Күндіз-түні еркелеткен күнім деп,
Әрқашанда мейірім төккен күлімдеп.
Ақ жаулықты желбіреген апатай, 1000 алғысын айтады күнінеп!
«Ағайын тату болса, ас көп» деген,
Жақсылықта әрқашан бірге жүрген.
Ағайын, бауырларға 1000 рахмет,
Қиналғанда бір-бірін демеп жүрген!
Немере ыстық екен баласынан,
Аташым, артықсың сен бар асылдан.
Алтысты бір өзіне жаудырамын,
Көзіңнің сағадан артық қарасынан!
Ұстазым, сөзің асыл баға жетпес,
Әр сөзің мың жыл жүрсе демі кетпес.
Шәкіртін баласындай қадірлеген,
Ұстазым, 1000 алғыс та саған жетпес!
Көз ілмей түн ұйқысын төрт бөлген,
Өзіндей асыл жанды кім көрген.
Алтысым шексіз саған, жаным анам,
Әрқашан тілеуімді тілеп жүрген!
Дос дегенің — бауырың, ол сырласың,
Қиналғанда сырыңды айтар мұңдасың.
Шын достыққа тең келмейді ештеңе,
Алғыс айтып, достық жыры жырлансын!

Берілген «Алғыс айту» өлеңінен антоним, тұрақты тіркес, мақал, эпитет, теңеу және қаратпа сөздерді төмендегідей табуға болады.

1. Антонимдер

Антоним — мағыналары бір-біріне қарама-қарсы сөздер.

- Күндіз – түні — күн мен түн мезгілдерін білдіретін қарама-қарсы мағыналы сөздер.

Өлеңнен мысал:

«Күндіз-түні еркелеткен күнім деп».

Бұл жерде «күндіз-түні» сөзі үнемі, әрқашан деген мағынаны білдіреді.

2. Тұрақты тіркестер

Тұрақты тіркес — бірнеше сөзден құралып, біртұтас ауыспалы мағына беретін сөз тіркесі.

• Мейірім төгу — жақсы көру, қамқорлық жасау.

• Көз ілмеу — ұйықтамау.

• Түн ұйқысын төрт бөлу — біреудің қамы үшін ұйқысын бөліп, тыным таппау.

• Баға жетпес — өте қымбат, аса құнды.

Өлеңнен мысалдар:

«Әрқашан мейіріміңді төктің маған».

«Көз ілмей түн ұйқысын төрт бөлген».

«Ұстазым, сөзің асыл баға жетпес».

3. Мақал

Мақал — халықтың өмір тәжірибесінен туған, тәрбиелік мәні бар нақыл сөз.

«Ағайын тату болса, ас көп».

Мағынасы: ағайын-туыстар тату-тәтті, бірлікте өмір сүрсе, береке мен молшылық болады.

4. Эпитеттер

Эпитет — заттың немесе құбылыстың ерекше сипатын көркемдеп, бейнелеп көрсететін сөз.

Өлеңдегі эпитеттер:

• Шексіз алғыс — өте үлкен ризашылық.

• Ыстық махаббат — терең сүйіспеншілік.

• Ақ жаулықты апатай — ананың аяулы бейнесін сипаттайды.

• Асыл жан — қадірлі, қымбат адам.

• Асыл сөз — құнды, мағыналы сөз.

• Шын достық — адал, берік достық.

5. Теңеулер

Теңеу — бір затты немесе адамды екінші бір затқа, адамға ұқсатып суреттеу. Көбінесе -дай, -дей, -тай, -тей жұрнақтары арқылы жасалады.

1. «Шәкіртін баласындай қадірлеген».

Мұнда ұстаздың шәкіртін өз баласына теңеп, ерекше жақсы көретіні айтылған. Теңеу сөзі — баласындай.

2. «Өзіндей асыл жанды кім көрген».

Мұнда анаға ұқсас асыл жанның сирек кездесетіні бейнеленген. Теңеу сөзі — өзіндей.

6. Қаратпа сөздер

Қаратпа сөз — сөйлеушінің біреуге тікелей қарата айтқан сөзі.

Өлеңдегі қаратпа сөздер:

• Әке — «Қашанда қарыздармын, әке, саған».

• Әкетай — «Әкетай, шексіз алғыс айттым саған!»

• Апатай — «Ақ жаулықты желбіреген апатай».

• Аташым — «Аташым, артықсың сен бар асылдан».

• Ұстазым — «Ұстазым, 1000 алғыс та саған жетпес!»

• Жаным анам — «Алғысым шексіз саған, жаным анам».

«Ағайын» сөзі де тікелей қарата айтылған жағдайда қаратпа сөз қызметін атқарады.

Қысқаша қорытынды

Өлеңнің негізгі идеясы: ата-анаға, ата-әжеге, ұстазға, ағайын-туысқа және достарға ризашылық білдіру, олардың жақсылығы мен мейірімін бағалау. Өлеңде адамгершілік, сыйластық, сүйіспеншілік және алғыс айту құндылықтары дәріптеледі.