Қойдың етінен жасалатын тағамдар?

Қой етінен қазақтың көптеген ұлттық тағамдары, сондай-ақ күнделікті дастарқанға арналған дәмді әрі құнарлы ас түрлері дайындалады. Қой еті жұмсақ, нәрлі, ақуызға, темірге және В тобының дәрумендеріне бай. Қазақ халқы қой етін қайнатып, қуырып, бұқтырып, қақтап және отқа пісіріп пайдаланған.

Қой етінен жасалатын негізгі тағамдар

1. Бесбармақ (ет асу) – қазақ халқының ең танымал ұлттық тағамдарының бірі. Қой етін тұзды суға салып, әбден жұмсарғанша қайнатады. Сорпасына жайылған қамырды пісіріп, үстіне туралған ет пен пияздан дайындалған тұздық құяды. Бұл тағам көбінесе тойларда, мерекелерде және қонақ күткенде ұсынылады.

2. Қуырдақ – қойдың еті мен ішкі мүшелерінен дайындалатын дәстүрлі тағам. Оған жүрек, бауыр, өкпе, бүйрек, ет және құйрық майы пайдаланылады. Барлық өнімді ұсақтап турап, қазанға салып қуырады. Пияз, тұз, бұрыш қосылады. Кейде картоппен бірге пісіреді.

3. Сірне – көбінесе жас қозының етінен жасалатын ерекше тағам. Қозы етін ірілеу бөліктерге бөліп, қазанға салады. Оған пияз, тұз, дәмдеуіштер, кейде көкөністер қосып, қақпағын жауып, баяу отта бұқтырады. Нәтижесінде ет өте жұмсақ әрі шырынды болады.

4. Қой етінің сорпасы – қой етін сүйегімен бірге қайнатып дайындалатын нәрлі ас. Сорпаға картоп, сәбіз, пияз, кеспе немесе күріш қосуға болады. Әсіресе суық мезгілде жиі әзірленеді.

5. Құйрық-бауыр – қойдың құйрық майы мен бауырынан жасалатын ұлттық дәм. Құйрық майы мен бауырды бөлек пісіріп, жұқалап турайды. Үстіне пияз қосып, дастарқанға ұсынады. Бұл тағам дәстүрлі қонақасы кезінде де беріледі.

6. Жөргем – қойдың тазартылған ішегінен дайындалатын дәстүрлі тағам. Ішекті мұқият жуып, өріп немесе орап, тұздап пісіреді. Кейде қуырып та дайындайды.

7. Жаубүйрек – қойдың бүйрегі мен құйрық майын пайдаланып жасалатын тағам. Бүйректі бөліктерге бөліп, маймен бірге істікке шаншып, шоққа қақтап пісіреді. Бұл тағам әсіресе мал сойған кезде дайындалған.

8. Қой етінен палау – күріш, қой еті, сәбіз, пияз және дәмдеуіштерден дайындалады. Етті алдымен майға қуырып, көкөністер қосады. Содан кейін күріш салып, су құйып, баяу отта пісіреді.

9. Манты – қойдың тартылған немесе майдалап туралған еті мен пияздан дайындалатын тағам. Ет салмасын жұқалап жайылған қамырға орап, арнайы ыдыста буға пісіреді. Қойдың майлы еті мантының шырынды болуына көмектеседі.

10. Самса – қамырдың ішіне қой еті, пияз және дәмдеуіштер салып, пеште немесе тандырда пісірілетін тағам. Самса ыстық күйінде өте дәмді болады.

11. Қой етінен кәуап – етті бөліктерге турап, пияз және дәмдеуіштермен маринадтайды. Содан кейін істікке шаншып, шоққа пісіреді. Кәуапқа қойдың сан еті, арқа еті және қабырға еті жақсы келеді.

12. Бұқтырылған қой еті – қой етін картоп, сәбіз, пияз және басқа көкөністермен бірге баяу отта пісіретін тағам. Бұқтыру барысында ет жұмсарып, көкөністердің дәмі сіңеді.

13. Қой етінен кеспе – ет сорпасына қолдан жайылған кеспе, пияз, сәбіз және ұсақтап туралған ет қосып жасалады. Бұл – күнделікті тамаққа қолайлы, тойымды тағам.

14. Тандырда піскен қой еті – қой етін тұздап, дәмдеуіштер жағып, тандырдың ыстығына баяу пісіреді. Еттің сырты қызарып, іші жұмсақ әрі шырынды болып шығады.

15. Қой етінен тұшпара – қамырдың ішіне тартылған қой еті мен пияз салынып дайындалады. Тұшпараны қайнаған суда немесе сорпада пісіреді. Оны қаймақпен, сорпамен немесе тұздықпен ұсынуға болады.

Қой етінің қай бөлігінен қандай тағам жасалады?

Қой етінен тағам дайындаудың ерекшеліктері

Қой етінің дәмді шығуы оның жасына, майлылығына және пісіру тәсіліне байланысты. Жас қозының еті жұмсақ болғандықтан, оны қуыруға, сірне жасауға және кәуап пісіруге пайдалануға болады. Ал ересек қойдың етін ұзақ қайнату немесе баяу отта бұқтыру жақсы нәтиже береді.

Қой етіне пияз, қара бұрыш, сарымсақ, зире, лавр жапырағы сияқты дәмдеуіштер жарасады. Дәстүрлі қазақ тағамдарында көбінесе еттің табиғи дәмін сақтау үшін тұз бен пияздың өзі жеткілікті болған.

Қорытындылай айтқанда, қой етінен жасалатын ең белгілі қазақтың ұлттық тағамдары – бесбармақ, қуырдақ, сірне, құйрық-бауыр, жөргем және жаубүйрек. Бұлар қазақ халқының ұлттық ас мәзірінде ерекше орын алады. Сонымен қатар қой етінен сорпа, палау, манты, самса, кәуап және басқа да көптеген құнарлы тағамдар дайындалады.