1. Як у «Пінскай шляхце» спалучаны якасці вадэвіля і фарса? У чым гэта выявілася? 2. Растлумачце выраз: «Страх — галоўная сіла, што рухае сюжэт твора». Пра які страх тут ідзе гаворка? 3. Як паказвае драматург засцянковую шляхту? 4. З дапамогай якіх мастацкіх сродкаў характарызуе В. Дунін-Марцінкевіч вобраз Кручкова? 5. Дайце характарыстыку вобраза Куторгі. У чым яго неадназначнасць? 6. Што можна сказаць пра аўтэнтычную мову «Пінскай шляхты»? Хто і як яе «апрацоўваў»? 7. Чым у творы дасягаецца камічны эфект? 8. Як у п’есе спалучаецца развязка дзеяння з яго завязкай? 9. Раскажыце пра ўплыў «Пінскай шляхты» і творчасці В. Дуніна-Марцінкевіча.

1. Як у «Пінскай шляхце» спалучаны якасці вадэвіля і фарса? У чым гэта выявілася?

У п’есе «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча спалучаюцца рысы вадэвіля і фарса. Ад вадэвіля твор атрымаў лёгкасць дзеяння, вясёлыя сітуацыі, дасціпныя дыялогі, выкарыстанне песень і камічных эпізодаў. Ад фарса — перабольшванне характараў, смешныя непаразуменні, недарэчныя паводзіны герояў.

Гэта выявілася ў тым, што героі часта трапляюць у смешныя сітуацыі з-за сваёй пыхі, невуцтва і страху перад уладай. Напрыклад, засцянковая шляхта змагаецца за гонар і шляхецкія правы, але яе паводзіны выглядаюць смешнымі, бо людзі, якія лічаць сябе вельмі важнымі, насамрэч часта паводзяць сябе недарэчна. Асабліва фарсавымі з’яўляюцца сцэны суда, дзе прадстаўнікі ўлады і шляхты паказаны праз перабольшанне і карыкатурнасць.

2. Растлумачце выраз: «Страх — галоўная сіла, што рухае сюжэт твора». Пра які страх тут ідзе гаворка?

У п’есе страх сапраўды з’яўляецца галоўнай сілай, якая прымушае герояў дзейнічаць. Гаворка ідзе перш за ўсё пра страх простых людзей перад уладай, судом, чыноўнікамі і магчымым пакараннем.

Героі баяцца страціць сваё становішча, быць абражанымі або пакаранымі. Асабліва моцны страх перад судовым прадстаўніком Кручковым, бо ён мае ўладу і можа паўплываць на лёс людзей. Менавіта гэты страх прымушае герояў хлусіць, прыстасоўвацца, рабіць тое, чаго яны не зрабілі б у звычайных умовах. Праз страх аўтар паказвае залежнасць чалавека ад несправядлівай сістэмы.

3. Як паказвае драматург засцянковую шляхту?

Засцянковая шляхта ў творы паказана іранічна і з гумарам. Гэтыя людзі ганарацца сваім шляхецкім паходжаннем, хоць у рэальнасці жывуць вельмі проста і часта не маюць вялікага багацця або ўплыву.

Дунін-Марцінкевіч паказвае іх як людзей з пачуццём уласнай годнасці, але адначасова абмежаваных, пыхлівых і схільных да дробных канфліктаў. Яны моцна трымаюцца за старыя шляхецкія традыцыі, спрабуюць даказаць сваю значнасць, але часта выглядаюць смешнымі. Разам з тым аўтар не толькі высмейвае іх, але і паказвае станоўчыя рысы: жывую народную мудрасць, шчырасць і пачуццё справядлівасці.

4. З дапамогай якіх мастацкіх сродкаў характарызуе В. Дунін-Марцінкевіч вобраз Кручкова?

Вобраз Кручкова ствараецца пры дапамозе сатыры, іроніі, гіпербалы і камічнай характарыстыкі. Аўтар паказвае яго як чалавека, які карыстаецца сваёй пасадай дзеля ўласнай выгады.

Кручкоў выглядае самаўпэўненым і важным, але яго паводзіны часта смешныя і недарэчныя. Ён злоўжывае ўладай, запалохвае людзей, выкарыстоўвае складаныя словы і афіцыйныя выразы, каб здавацца разумнейшым і значнейшым. Праз мову, учынкі і адносіны да іншых людзей драматург раскрывае яго сутнасць — хітрага і карыслівага чыноўніка.

5. Дайце характарыстыку вобраза Куторгі. У чым яго неадназначнасць?

Куторга — адзін з цікавых і складаных вобразаў п’есы. З аднаго боку, ён выглядае чалавекам простым, смешным і нават наіўным. Ён таксама мае рысы засцянковай шляхты: ганарыцца сваім паходжаннем, імкнецца абараніць свой гонар.

З другога боку, Куторга не пазбаўлены чалавечых слабасцей. Ён можа быць упартым, пыхлівым, занадта залежным ад думкі іншых. Яго неадназначнасць заключаецца ў тым, што ён адначасова выклікае смех і сімпатыю. Аўтар паказвае ў ім не толькі смешныя бакі, але і жаданне чалавека захаваць сваю годнасць.

6. Што можна сказаць пра аўтэнтычную мову «Пінскай шляхты»? Хто і як яе «апрацоўваў»?

Мова «Пінскай шляхты» заснавана на жывой народнай гаворцы Палесся. Яна вельмі блізкая да сапраўднай размоўнай мовы людзей таго часу. У ёй шмат мясцовых слоў, выразаў, асаблівасцей вымаўлення і народнага гумару.

В. Дунін-Марцінкевіч выкарыстаў гэтую мову ў мастацкіх мэтах, каб зрабіць герояў больш рэалістычнымі і перадаць каларыт мясцовасці. Пазней тэкст п’есы рэдагаваўся і адаптаваўся даследчыкамі і выдаўцамі, якія імкнуліся зрабіць яго больш зразумелым для шырокага чытача, але захаваць асаблівасці аўтэнтычнай гаворкі.

7. Чым у творы дасягаецца камічны эфект?

Камічны эфект у «Пінскай шляхце» ствараецца праз розныя мастацкія прыёмы:

• смешныя сітуацыі і непаразуменні;

• перабольшванне характараў герояў;

• іранічнае адлюстраванне іх паводзін;

• незвычайную і жывую народную мову;

• супярэчнасць паміж тым, як героі сябе ўяўляюць, і тым, якімі яны з’яўляюцца на самой справе.

Асабліва смешнымі становяцца моманты, калі героі імкнуцца выглядаць важнымі і разумнымі, але іх учынкі паказваюць абмежаванасць і недасведчанасць.

8. Як у п’есе спалучаецца развязка дзеяння з яго завязкай?

Развязка п’есы звязана з пачаткам дзеяння тым, што канфлікт, які ўзнік у выніку дробнай сваркі і шляхецкага гонару, у выніку раскрывае сапраўдныя характары герояў.

Першапачатковая спрэчка паступова перарастае ў вялікую справу з удзелам суда і ўлады. У фінале становіцца зразумела, што галоўная прычына канфліктаў — не толькі асабістыя непаразуменні, але і страх перад уладай, чалавечая пыха і недасканаласць грамадскага парадку. Такім чынам, канец твора лагічна вынікае з яго пачатку.

9. Раскажыце пра ўплыў «Пінскай шляхты» і творчасці В. Дуніна-Марцінкевіча.

«Пінская шляхта» адыграла вялікую ролю ў развіцці беларускай літаратуры і драматургіі. Твор паказаў магчымасці беларускай мовы як мовы мастацкай літаратуры, сцэнічнага твора і народнай камедыі.

В. Дунін-Марцінкевіч лічыцца адным з заснавальнікаў беларускай нацыянальнай літаратуры. Ён звяртаўся да жыцця простых людзей, выкарыстоўваў народную мову, паказваў характар беларусаў, іх звычаі і праблемы.

«Пінская шляхта» і сёння застаецца папулярным творам дзякуючы свайму гумару, яркім персанажам і актуальным тэмам: адносінам чалавека і ўлады, чалавечай пыхі, страху і жадання захаваць сваю годнасць. Твор зрабіў значны ўплыў на развіццё беларускай сцэнічнай культуры і стаў адной з найважнейшых камедый беларускай літаратуры.