377-mashq. Uyga vazifa. «Sòz haqida sòz». Òzbek allomalarining sòzining qadriga yetish tòg'risida hikmatlaridan 6ta topib yozing, sharhlashga harakat qiling.

377-mashq. Uyga vazifa. «So‘z haqida so‘z»

O‘zbek allomalarining so‘zning qadriga yetish to‘g‘risidagi 6 ta hikmati va ularning sharhi.

1. Alisher Navoiy:

«Tilga ixtiyorsiz — elga e’tiborsiz».

Sharhi: Inson o‘z tilini tiyishi, o‘ylab gapirishi kerak. O‘ylamasdan aytilgan so‘z boshqalarning ko‘nglini og‘ritishi mumkin. Tilini boshqara olgan inson xalq orasida hurmat qozonadi.

2. Yusuf Xos Hojib:

«Tilingni avayla — omondir boshing, So‘zingni avayla — uzayar yoshing».

Sharhi: Har bir inson gapirishdan oldin yaxshilab o‘ylashi lozim. Chunki noo‘rin aytilgan so‘z odamni qiyin ahvolga solishi mumkin. Shuning uchun so‘zimizga ehtiyot bo‘lishimiz kerak.

3. Alisher Navoiy:

«Chin so‘z mo‘tabar, yaxshi so‘z muxtasar».

Sharhi: Rost so‘z doimo qadrli bo‘ladi. Inson yolg‘on gapirmasligi, fikrini qisqa, aniq va mazmunli ifodalashi kerak. Rostgo‘y insonni hamma hurmat qiladi.

4. Yusuf Xos Hojib:

«Kishi so‘z tufayli bo‘ladi malik, Ortiq so‘z qiladi bu boshni egik».

Sharhi: Aqlli va mazmunli so‘z insonning obro‘sini oshiradi. Ortiqcha va o‘rinsiz gapirish esa uning hurmatini kamaytiradi. Shuning uchun kam, lekin mazmunli gapirish kerak.

5. Abdulla Avloniy:

«So‘z insonning daraja va kamolini, ilm va fazlini o‘lchab ko‘rsatadurg‘on tarozisidur».

Sharhi: Insonning bilimi, tarbiyasi va odobi uning gapirgan so‘zlaridan bilinadi. Madaniyatli odam boshqalar bilan muloyim va hurmat bilan suhbatlashadi. Shuning uchun doimo chiroyli so‘zlashga odatlanishimiz zarur.

6. Alisher Navoiy:

«So‘zni ko‘ngilda pishqarmaguncha tilga kelturma».

Sharhi: Har bir so‘zni aytishdan oldin uning ma’nosi va oqibatini o‘ylash kerak. Shoshilib aytilgan gap insonni xafa qilishi mumkin. O‘ylab gapirish esa donolik va odoblilik belgisidir.

Xulosa

So‘z — insonning eng katta boyliklaridan biridir. Yaxshi so‘z odamlarni bir-biriga yaqinlashtiradi, yomon so‘z esa ularning ko‘nglini og‘ritadi. Shuning uchun biz doimo rost, shirin, odobli va mazmunli so‘zlashimiz, so‘zning qadriga yetishimiz kerak.