Жарғы ережелеріне сәйкес әкімшілік буындарды кімдер басқарды?

1822 жылы М. М. Сперанскийдің басшылығымен әзірленген «Сібір қазақтары туралы жарғының» ережелеріне сәйкес Орта жүзде хандық билік жойылып, оның орнына үш сатылы әкімшілік басқару жүйесі енгізілді.

Жарғы бойынша әкімшілік буындарды төмендегі лауазымды адамдар басқарды:

1. Округті – аға сұлтан басқарды. Округ құрамына 15–20 болыс кірді. Аға сұлтанды сұлтандар өз арасынан үш жыл мерзімге сайлады. Округті басқару округтік приказ арқылы жүзеге асырылды. Оның құрамына аға сұлтаннан басқа екі ресейлік кеңесші және жергілікті халықтан сайланған екі өкіл кірді.

2. Болысты – болыс сұлтаны басқарды. Әр болыс 10–12 ауылдан тұрды. Болыс сұлтандары негізінен Шыңғыс хан ұрпақтарынан тағайындалды. Олардың билігі көбінесе мұрагерлік жолмен берілді. Болыс сұлтандары округтік басқаруға бағынып, өздеріне қарасты ауылдардың әкімшілік істерін қадағалады.

3. Ауылды – ауыл старшыны басқарды. Әр ауылда 50–70 шаңырақ болды. Ауыл старшындарын жергілікті тұрғындар үш жыл мерзімге сайлады. Олар ауылдағы тәртіпті сақтауға, әкімшілік шешімдерді орындауға және халықтың күнделікті мәселелерін шешуге жауапты болды.

Қорытынды: 1822 жылғы «Сібір қазақтары туралы жарғыға» сәйкес әкімшілік басқару жүйесі үш буыннан тұрды: округ – аға сұлтан, болыс – болыс сұлтаны, ауыл – ауыл старшыны.

Бұл реформаның негізгі мақсаты Орта жүздегі хандық басқаруды жойып, қазақ даласын Ресей империясының әкімшілік жүйесіне бағындыру және патша үкіметінің саяси бақылауын күшейту болды.