1. Саяси картада не бейнеленеді? Оның өзгерістеріне қандай факторлар себепші болады?
2. Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуына негіз болған оқиғалар қай кезеңдерде болды?

1. Саяси картада не бейнеленеді? Оның өзгерістеріне қандай факторлар себепші болады?

Саяси картада дүние жүзіндегі мемлекеттер, олардың шекаралары, астаналары, ірі қалалары, тәуелді аумақтары және саяси-әкімшілік бөліністері бейнеленеді. Ол мемлекеттердің орналасуын, аумағын, бір-бірімен шектесуін және саяси құрылымын көрсетеді.

Саяси картаның өзгеруіне әртүрлі факторлар әсер етеді. Негізгі себептері:

• Жаңа мемлекеттердің пайда болуы — халықтардың тәуелсіздік алуы немесе жаңа елдердің құрылуы нәтижесінде саяси карта өзгереді.

• Мемлекеттердің бірігуі немесе ыдырауы — мысалы, бір елдің бірнеше мемлекетке бөлінуі немесе бірнеше елдің бір мемлекетке бірігуі.

• Соғыстар мен халықаралық келісімдер — соғыс нәтижесінде шекаралар өзгеруі немесе жаңа аумақтардың пайда болуы мүмкін.

• Ұлт-азаттық қозғалыстар — халықтардың тәуелсіздік үшін күресі жаңа мемлекеттердің құрылуына әкеледі.

• Халықаралық ұйымдардың шешімдері мен келісімдер — мемлекеттер арасындағы шекараларды ресми түрде өзгертуі мүмкін.

• Саяси режимдердің өзгеруі — елдердің мемлекеттік құрылымының өзгеруі де саяси картаға әсер етеді.

2. Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуына негіз болған оқиғалар қай кезеңдерде болды?

Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуы ұзақ тарихи кезеңдерде жүрді. Оның негізгі кезеңдері:

• Ежелгі кезең — алғашқы мемлекеттердің пайда болуы. Ежелгі Египет, Вавилон, Рим, Қытай сияқты ірі мемлекеттер қалыптасты.

• Орта ғасырлар кезеңі — феодалдық мемлекеттер пайда болып, олардың шекаралары жиі өзгерді. Ірі империялар құрылып, кейін ыдырады.

• Ұлы географиялық ашылулар кезеңі (XV–XVII ғасырлар) — Еуропа елдерінің жаңа жерлерді игеруі нәтижесінде отарлық жүйе қалыптасты.

• XVIII–XIX ғасырлар — ұлттық мемлекеттердің қалыптасуы күшейді, көптеген елдердің шекаралары өзгерді.

• XX ғасыр — саяси картада ең үлкен өзгерістер болды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін көптеген жаңа мемлекеттер құрылды, отарлық жүйе ыдырады.

• XX ғасырдың соңы – XXI ғасырдың басы — Кеңес Одағының ыдырауы, Югославияның бөлінуі сияқты оқиғалар нәтижесінде жаңа тәуелсіз мемлекеттер пайда болды.

Қазіргі дүниежүзінің саяси картасы осы тарихи кезеңдердегі соғыстардың, келісімдердің, мемлекеттердің құрылуы мен ыдырауының нәтижесінде қалыптасты.