Легенды і паданні пра горад Смалявічы

Смалявічы — старажытны беларускі горад, які знаходзіцца ў Мінскай вобласці, недалёка ад Мінска, на рэках Пліса і Дунайчык. Упершыню ён згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1448 годзе. За сваю шматвяковую гісторыю Смалявічы назапасілі цікавыя паданні, асабліва пра паходжанне назвы горада.

Найбольш вядомыя з іх звязаны з густымі лясамі, смалой і працавітымі людзьмі, якія калісьці засялялі гэтыя землі.

1. Легенда пра смаляроў і паходжанне назвы горада

Даўным-даўно, калі на месцы сучасных Смалявіч яшчэ не было ні дамоў, ні шырокіх вуліц, раслі густыя і непраходныя лясы. Асабліва шмат было тут высокіх хвой і елак.

Аднойчы ў гэтыя мясціны прыйшлі людзі, якія шукалі месца для новага паселішча. Ім спадабаліся прыгожая прырода, чыстыя рэкі і багатыя лясы. Яны вырашылі застацца тут жыць.

Каб пабудаваць хаты і расчысціць зямлю пад палі, людзі пачалі высякаць і выпальваць лес. Праца была вельмі цяжкая. Ад агню і густога дыму іх твары, рукі і вопратка рабіліся чорнымі, нібы смала.

Паводле адной з версій падання, гэта адбывалася ўзімку, калі было холадна і людзям было цяжка памыцца. Таму яны доўга хадзілі перапэцканыя сажай.

Іншыя людзі пачалі называць іх смалянамі, бо яны былі чорныя, як смала. Паступова каля першых хат з'явіліся новыя пабудовы, паселішча разрасталася.

Так, паводле легенды, ад слова «смала» і назвы першых пасяленцаў узнікла назва Смалявічы.

Гэта паданне нагадвае пра тое, як цяжкай працай нашы продкі асвойвалі беларускія землі.

2. Паданне пра майстроў, якія здабывалі смалу

Існуе яшчэ адна вядомая версія паходжання назвы Смалявічаў.

У старажытнасці навакольныя лясы былі багатыя хвойнымі дрэвамі. Людзі заўважылі, што з такой драўніны можна атрымліваць смалу, якая вельмі патрэбная ў гаспадарцы.

Мясцовыя жыхары навучыліся здабываць і апрацоўваць яе. Смалу выкарыстоўвалі для абароны драўніны ад вады і гніення, для апрацоўкі лодак, вазоў і іншых вырабаў.

З цягам часу смалакурэнне стала адным з важных заняткаў насельніцтва.

Праз гэтыя мясціны праходзілі гандлёвыя шляхі. Купцы прыязджалі па розныя тавары, у тым ліку па смалу. Майстры славіліся сваёй працавітасцю, а паселішча — смаляным промыслам.

Паводле гэтага тлумачэння, назва Смалявічы ўзнікла таму, што тут жылі людзі, якія займаліся вырабам смалы.

Гэтая версія мае гістарычнае абгрунтаванне: смалакурэнне сапраўды было распаўсюджана ў краі. Пра яго значэнне нагадвае нават сучасны герб горада, на якім намалявана залатая бочка з чорнай смалой.

3. Паданне пра першапасяленца Смаляву

Ёсць і іншае меркаванне пра ўзнікненне назвы горада, якое дазваляе ўявіць яшчэ адну цікавую гісторыю.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што назва Смалявічы магла паходзіць ад асабістага імя або мянушкі Смалява.

Можна ўявіць, што ў далёкія часы сярод лясоў пасяліўся чалавек, якога звалі Смалява. Ён заснаваў невялікую гаспадарку, пабудаваў дом, пачаў апрацоўваць зямлю. З часам побач пасяліліся яго дзеці, сваякі і іншыя людзі.

Паселішча маглі называць Смалявічамі, гэта значыць месцам, дзе жылі нашчадкі або родзічы Смалявы.

Важна адзначыць, што гэта не пацверджаная старажытная народная легенда, а мастацкае тлумачэнне адной з навуковых гіпотэз. Падобнае паходжанне маюць многія беларускія назвы населеных пунктаў, якія заканчваюцца на «-ічы» або «-авічы».

4. Паданне пра камяні для смалявіцкіх дарог

З гісторыяй Смалявіч звязана і цікавае апавяданне пра тое, як у мястэчку з'явіліся брукаваныя дарогі.

Калісьці Смалявічы былі ажыўленым гандлёвым паселішчам. Сюды прыязджалі купцы, рамеснікі і сяляне з навакольных вёсак. Але мясцовыя дарогі былі вельмі дрэннымі. Увосень і вясной яны ператвараліся ў гразкія каляіны.

Паводле краязнаўчага апавядання, адзін з кіраўнікоў мястэчка прыдумаў незвычайнае рашэнне. Ён загадаў, каб кожны, хто прыязджаў на кірмаш, прывозіў з сабой некалькі камянёў.

Тых, хто не прывозіў камянёў, маглі не пусціць у мястэчка.

Спачатку людзі здзіўляліся такому патрабаванню. Але паступова камянёў назбіралася столькі, што іх хапіла для ўладкавання брукаванай дарогі.

Гэта гісторыя захавалася як цікавы краязнаўчы сюжэт. Яна паказвае, што людзі ўмелі знаходзіць незвычайныя спосабы вырашэння гаспадарчых праблем.

Што легенды расказваюць пра Смалявічы?

Усе гэтыя апавяданні аб'ядноўвае адна галоўная думка: гісторыя Смалявіч цесна звязана з прыродай і працай людзей.

У адных паданнях гаворыцца пра пасяленцаў, якія расчышчалі непраходныя лясы. У другіх — пра майстроў-смаляроў, вядомых сваім рамяством. Іншыя версіі дапамагаюць задумацца пра імёны першых жыхароў і пра тое, як утвараліся назвы беларускіх населеных пунктаў.

Пры гэтым трэба адрозніваць легенды ад гістарычных фактаў. Дакладна вядома, што Смалявічы існавалі ўжо ў XV стагоддзі, а іх гісторыя звязана з развіццём рамёстваў, гандлю і лесаперапрацоўкі. Аднак дакладнае паходжанне назвы застаецца прадметам даследаванняў.

Заключэнне

Легенды пра Смалявічы — гэта частка культурнай спадчыны роднага краю. Яны дапамагаюць уявіць жыццё нашых продкаў, даведацца пра іх заняткі, звычаі і адносіны да навакольнай прыроды.

Асабліва цікавая легенда пра смаляроў, бо яна звязвае назву горада з адным з найстаражытнейшых мясцовых промыслаў. Невыпадкова бочка са смалой і сёння з'яўляецца сімвалам Смалявіч.

Такім чынам, нават у назве невялікага беларускага горада можа захоўвацца памяць пра многія пакаленні людзей, якія сваёй працай стварылі яго гісторыю.