Jaloliddin Manguberdi nima uchun yaqin safdoshlari tashlab ketgan?

Jaloliddin Manguberdining yaqin safdoshlari uni tark etishining asosiy sababi lashkarboshilar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar, jangda qo‘lga kiritilgan o‘ljani taqsimlashdagi nizolar va ayrim sarkardalarning shaxsiy manfaatlarini umumiy maqsaddan ustun qo‘yganligi edi.

Bu voqea 1221-yilda Jaloliddin Manguberdi mo‘g‘ullar ustidan Parvon jangida katta g‘alaba qozonganidan keyin yuz bergan.

1. O‘ljani taqsimlashdagi kelishmovchilik

Parvon jangida Jaloliddin Manguberdi boshchiligidagi Xorazm qo‘shini Chingizxon yuborgan Shiki Xutuxu qo‘shinini mag‘lub etadi. Bu g‘alaba mo‘g‘ullarga qarshi kurashda juda katta ahamiyatga ega bo‘lgan.

Ammo g‘alabadan keyin qo‘lga kiritilgan harbiy o‘ljalarni taqsimlash vaqtida ikki mashhur lashkarboshi — Amin Malik va Sayfuddin Ig‘roq o‘rtasida janjal kelib chiqadi.

Tarixiy manbalarga ko‘ra, ular qimmatbaho zotdor ot ustida tortishib qolgan. Mojaro kuchayib, Amin Malik Sayfuddin Ig‘roqni qamchi bilan urgan. Bu esa o‘sha davr harbiy an'analariga ko‘ra, lashkarboshi uchun og‘ir haqorat hisoblangan.

2. Jaloliddinning nizoni hal qila olmaganligi

Amin Malik Jaloliddin Manguberdining qaynotasi bo‘lgan. Jaloliddin uni bu xatti-harakati uchun jazolamagan.

Natijada Sayfuddin Ig‘roq o‘ziga nisbatan adolatsizlik qilingan deb hisoblagan. U sultondan qattiq ranjib, o‘z jangchilari bilan qo‘shinni tark etgan.

Uning ortidan A’zam Malik va Muzaffar Malik kabi boshqa sarkardalar ham ketgan.

Bu voqea Jaloliddin qo‘shinida birdamlik va o‘zaro ishonch yetarli darajada mustahkam bo‘lmaganini ko‘rsatadi.

3. Shaxsiy manfaatlar va qabilalararo ziddiyatlar

Jaloliddin Manguberdining qo‘shini turli qabila va elatlarga mansub jangchilardan tashkil topgan edi. Ularning ayrim boshliqlari o‘z qabilasi manfaatlarini birinchi o‘ringa qo‘ygan.

Shu sababli harbiy o‘lja, obro‘-e'tibor va qo‘shindagi mavqe masalalari katta kelishmovchiliklarga sabab bo‘lgan.

Jaloliddin barcha kuchlarni mo‘g‘ullarga qarshi birlashtirishga harakat qilgan bo‘lsa-da, lashkarboshilar o‘rtasidagi shaxsiy adovatni bartaraf eta olmagan.

4. Bu voqeaning oqibatlari

Safdoshlarining ketishi Jaloliddin Manguberdi uchun juda og‘ir zarba bo‘lgan.

• Uning qo‘shini sezilarli darajada zaiflashgan, ayrim ma'lumotlarga ko‘ra, jangchilar soni deyarli yarmiga kamaygan.

• Harbiy birlik va qo‘shin ichidagi ishonchga putur yetgan.

• Chingizxon Jaloliddinga qarshi shaxsan katta qo‘shin bilan yurish boshlagan.

• Jaloliddin kuchlar teng bo‘lmagani sababli Sind daryosi tomon chekinishga majbur bo‘lgan.

1221-yil noyabr oyida Sind daryosi bo‘yida yuz bergan jangda Jaloliddin Manguberdi Chingizxonning katta qo‘shiniga qarshi mardonavor kurashgan, ammo mag‘lubiyatga uchragan.

Xulosa

Jaloliddin Manguberdining yaqin safdoshlari uni, asosan, o‘lja talashish, o‘zaro adovat, shaxsiy g‘urur va adolatsizlik deb qabul qilingan qarorlar sababli tark etganlar.

Ayniqsa, Amin Malik bilan Sayfuddin Ig‘roq o‘rtasidagi janjal hal qiluvchi sabab bo‘lgan.

Bu tarixiy voqea shuni ko‘rsatadiki, Jaloliddin Manguberdi jasur sarkarda va mohir jangchi bo‘lishiga qaramay, uning qo‘shinidagi ichki nizolar mo‘g‘ullarga qarshi kurash imkoniyatlarini jiddiy zaiflashtirgan.

Demak, Jaloliddin Manguberdining kuchsizlanishiga faqat tashqi dushman emas, balki o‘z safdoshlari o‘rtasidagi birlikning buzilishi ham katta ta'sir ko‘rsatgan.