Какая самая ранняя легенда о Гомеле? Ответьте на белорусском языке

Карацей, калі пра “самую першую” легенду пра Гомель, найлепш вядомая — пра старага пастуха па імя Гом (часам — Гомій), які пасяліўся на высокім беразе Сожа, дзе рака злівалася з невялічкай рэчкай Гамяюк (сёння яе амаль не бачна). Вось як яе звычайна пераказваюць.

Легенда пра пастуха Гома і “гом” у дзупле

Даўным-даўно прыйшоў на кручы над Сожам стары пастух Гом. Месца было дзікае, парослае дубам і яловымі гаямі, толькі на ўзгорак выходзіў ключ з чыстай вадой. Пастух зрабіў сабе халупу, выгнаў авечкі і жыў ціха. Аднаго вечара наляцела бура: вецер свісце, дрэвы стогнуць. У старым дубе над абрывам было вялізнае дзупло, і калі парыў ветру трапляў туды, дрэва адгукалася доўгім гулкім гукам — “го-о-ом!”. Гук хадзіў над равамі і ярамі, разносіўся па наваколлі, і людзі з суседніх паселішчаў казалі: “Пойдзем туды, дзе гом гудзе,— да Гома!”

Так і прыжылася: спачатку — “у Гома”, потым — “да Гом-ля”, а далей і назва — Гомель. Кажуць, што калі бура сціхала, дуб усё адно часам “гуў” — і пад той гук пастух збіраў людзей, дапамагаў падарожнікам пераправіцца праз Сож і даваў прытулку. З цягам часу каля ягонай халупы вырасла паселішча, а калі пастух памёр, людзі ў памяць пра яго і пра той “гом” пакінулі назву.

Што ў гэтай легендзе важнае:

• Асноўны персанаж — Гом (Гомій), мудры адзіночка-пастух.

• Дзупло ў дубе або ў іншым вялікім дрэве: праз яго праносіцца вецер і нараджае гулкае “гом”.

• Сож і крыніца: месца каля вады, зручнае для пераправы і жыцця.

• Назва “Гомель” тлумачыцца як “месца, дзе гом гудзе” або “паселішча Гома”.

Варыянты, якія сустракаюцца ў паданнях:

• Замест пастуха фігуруе лаўнік/рыбак, але сутнасць пра “гул” аднолькавая.

• Замест дуба — пустая калода або нават яр, які “гаманіў” ветрам.

• Некаторыя версіі прывязваюць назву да рэчкі Гамяюк (Хамялюк): маўляў, ад назвы патоку з’явілася і назва горада.

Чаму гэта лічаць “першай” легендай:
Гэта найстарэйшае і найбольш жывучае народнае тлумачэнне тапоніма, якое пераказвалі яшчэ ў дарэвалюцыйных краязнаўчых зборніках, а потым пераводзілі ў школьныя чытанкі і народныя аповеды. Навуковыя версіі пра паходжанне назвы існуюць (ад старажытных балцкіх/славянскіх каранёў са значэннем “дзупло, выяма, яр”), але менавіта паданне пра гул “гом” і пастуха Гома — тое, што людзі маюць на ўвазе, калі просяць “самую першую легенду”.

Калі трэба, магу пераказаць кароткі варыянт для школьнай сцэнкі або зрабіць больш літаратурную апрацоўку — але аснова заўсёды тая: Гом, вецер, “гом” у дрэве і паселішча, якое з гэтага нарадзілася.