Металдар және бейметалдар деген не?

Металдар және бейметалдар – химиялық элементтердің физикалық және химиялық қасиеттеріне қарай бөлінетін екі негізгі тобы.

1. Металдар дегеніміз не?

Металдар – жылу мен электр тогын жақсы өткізетін, металдық жылтыры бар, көбіне қатты күйде кездесетін химиялық элементтер.

Металдардың негізгі қасиеттері:

• Металдық жылтыры болады.

• Электр тогын жақсы өткізеді.

• Жылуды жақсы өткізеді.

• Иілімді және созылғыш келеді.

• Көпшілігі қалыпты жағдайда қатты күйде болады.

• Көбінесе химиялық реакция кезінде электрондарын беріп, оң зарядталған иондарға айналады.

Металдарға мысалдар:

• Темір (Fe)

• Мыс (Cu)

• Алюминий (Al)

• Алтын (Au)

• Күміс (Ag)

• Мырыш (Zn)

• Натрий (Na)

• Кальций (Ca)

Металдардың қолданылуы:

• Темірден құрылыс материалдары мен машиналар жасалады.

• Мыстан электр сымдары өндіріледі.

• Алюминий ұшақ және көлік жасауда қолданылады.

• Алтын мен күміс зергерлік бұйымдар жасауда пайдаланылады.

2. Бейметалдар дегеніміз не?

Бейметалдар – металдарға тән қасиеттері жоқ немесе өте әлсіз байқалатын химиялық элементтер. Олар жылу мен электр тогын көбінесе нашар өткізеді.

Бейметалдардың негізгі қасиеттері:

• Металдық жылтыры болмайды (кейбір ерекшеліктері бар).

• Электр тогын көбінесе нашар өткізеді.

• Жылуды нашар өткізеді.

• Қатты күйдегі бейметалдар морт келеді.

• Қалыпты жағдайда газ, сұйық және қатты күйде кездеседі.

• Химиялық реакциялар кезінде көбінесе электрондарды қосып алады немесе ортақ электрон жұбын түзеді.

Бейметалдарға мысалдар:

• Оттек (O)

• Сутек (H)

• Азот (N)

• Көміртек (C)

• Күкірт (S)

• Фосфор (P)

• Хлор (Cl)

• Бром (Br)

• Йод (I)

Бейметалдардың қолданылуы:

• Оттек тыныс алу үшін қажет.

• Азот тыңайтқыштар өндіруде қолданылады.

• Көміртек қарындаш өзегін, отын және басқа материалдарды өндіруде пайдаланылады.

• Хлор суды залалсыздандыруда қолданылады.

• Күкірт күкірт қышқылын өндіруде пайдаланылады.

3. Металдар мен бейметалдардың айырмашылығы

4. Металдар мен бейметалдар периодтық жүйеде қалай орналасқан?

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде металдар негізінен сол жақта және орталық бөлікте орналасқан. Ал бейметалдар көбінесе оң жақ жоғарғы бөлігінде орналасады. Сутек (H) сол жақта орналасқанымен, ол бейметалл болып саналады.

Металдар мен бейметалдардың арасында металлоидтар (жартылай металдар) орналасады. Оларға кремний (Si), бор (B), германий (Ge) сияқты элементтер жатады. Олар металдар мен бейметалдардың кейбір қасиеттерін қатар көрсетеді.

Қорытынды

Металдар мен бейметалдар – химиялық элементтердің маңызды екі тобы. Металдар электр тогы мен жылуды жақсы өткізуімен, иілімділігімен және металдық жылтырымен ерекшеленеді. Ал бейметалдар электр тогы мен жылуды көбінесе нашар өткізеді, қатты күйінде морт болады және әртүрлі агрегаттық күйде кездеседі. Екі топтың да табиғатта және адам өмірінде маңызы өте зор. Олар өндірісте, медицинада, құрылыста, ауыл шаруашылығында және күнделікті тұрмыста кеңінен қолданылады.